سعید ایریلوزادیان ـ ملل پرس: سخنان مسعود پزشکیان بیش از هر چیز تلاشی برای بازسازی همبستگی ملی در شرایط بحران است؛ تلاشی که میکوشد همزمان سه سطح را به هم پیوند بزند: دفاع از ایران اسلامی، کاهش شکافهای داخلی، و ترجیح دیپلماسی بر تنشافزایی. از این منظر، این سخنان صرفاً یک موضعگیری احساسی یا واکنشی نیست، بلکه حامل نوعی خوانش سیاسی از ضرورت حفظ کشور در موقعیت خطیر است.
پزشکیان در آغاز، با اشاره به شهادت قربانیان و توصیف حملات بهعنوان اقدامی خلاف قوانین بینالمللی، زمینهای عاطفی و اخلاقی برای سخن خود میسازد؛ اما نقطه کانونی صحبت او جایی است که بر وحدت تأکید میکند و میگوید امروز باید همه دست به دست هم بدهیم تا از آب و خاک و سرزمین ایران دفاع شود. همین فراز، کلید فهم پیام اوست: در منطق این سخنرانی، ایران اسلامی مقدم بر منازعات فرساینده داخلی قرار میگیرد.
نکته مهم دیگر از سخنان ریاست محترم جمهور در این است که تصریح میکند : ممکن است مردم با هم اختلاف یا گلایه داشته باشند، اما اکنون زمان آن است که این مسائل با گفتوگو و همفکری حل شود، نه با دامن زدن به شکافها. این نگاه، با هسته فکری اصلاحطلبی نزدیکی دارد: یعنی پذیرش تکثر، به رسمیت شناختن نارضایتیها، و تلاش برای حل مسئله از مسیر گفتوگو و اجماع ملی. در این برداشت، وحدت ملی به معنای یکدستسازی نیست؛ بلکه به معنای جمع کردن صداهای متنوع زیر چتر منافع ملی است.
نکته مهم دیگر در این سخنان، نوع نگاه او به مفهوم «ملت» است. در سخنان وی تأکید میشود که هر ایرانی، فارغ از مذهب، قومیت یا تفاوتهای ظاهری، در دفاع از کشور سهم دارد. این بیان، حامل نوعی فهم فراگیر و مدنی از هویت ملی است؛ فهمی که میکوشد ایران را نه ملک یک گروه خاص، بلکه خانه مشترک همه ایرانیان تعریف کند. در ادبیات اصلاحطلبانه، چنین نگاهی اهمیت بنیادین دارد، زیرا انسجام ملی زمانی پایدار میشود که بر مبنای شمول، برابری و بهرسمیتشناختن همه شهروندان بنا شود.
در کنار این موارد، پزشکیان بر مسئولیت دولت نیز تأکید میکند و میگوید دولت، وزرا و نیروها با تمام وجود پای کار هستند و کوتاهی نخواهند کرد. این بخش را میتوان تلاشی برای بازسازی اعتماد عمومی دانست؛ اعتمادی که در شرایط بحران، مهمترین سرمایه حکمرانی است. از منظر اصلاحطلبانه، دولت زمانی میتواند مردم را به وحدت دعوت کند که خود را «خدمتگزار مردم» بداند و نشان دهد در عمل برای کاهش رنج جامعه و اداره کشور مسئولیتپذیر است. بنابراین، وحدت ملی در اینجا فقط یک مطالبه از مردم نیست؛ بلکه همزمان تعهدی برای دولت نیز هست.
شاید مهمترین وجه تمایز این سخنرانی، تأکید آن بر دیپلماسی و پرهیز از گسترش تنش در منطقه باشد. در بخش مهمی از ویدئو، پزشکیان تصریح میکند که ایران قصد تجاوز به کشورهای همسایه را ندارد، آنها را برادران خود میخواند و میگوید مسائل منطقه باید با دیپلماسی حل شوند. این موضع، در یک خوانش اصلاحطلبانه، بسیار معنادار است. زیرا اصلاحطلبی در سیاست خارجی همواره بر این اصل پافشاری کرده که امنیت پایدار از مسیر گفتوگو، تنشزدایی و تعامل منطقهای حاصل میشود ، نه از راه گسترش بیپایان منازعه.
به بیان دیگر، سخنان پزشکیان در این ویدئو فقط دعوت به مقاومت نیست؛ بلکه دعوت به عقلانیت در مقاومت است. او از یکسو بر ایستادگی در برابر فشار و تهدید تأکید میکند و از سوی دیگر، راهحل را در افتادن به چرخه بیپایان درگیری نمیبیند. این جمع میان «دفاع از کشور» و «ترجیح دیپلماسی»، همان نقطهای است که میتواند برای جریان اصلاحطلبی قابل دفاع و معنادار باشد.
در مجموع، این سخنان را میتوان تلاشی برای صورتبندی نوعی میهندوستی مدنی و اصلاحطلبانه دانست: میهندوستیای که نه بر نفی دیگری داخلی، بلکه بر آشتی ملی؛ نه بر ماجراجویی بیرونی، بلکه بر دیپلماسی؛ و نه بر انکار شکافها، بلکه بر مدیریت عاقلانه آنها تکیه دارد. در این نگاه، انسجام ملی زمانی شکل میگیرد که مردم احساس کنند هم دیده میشوند، هم شنیده میشوند، و هم در سرنوشت کشور سهم برابر دارند.
اگر بخواهیم عصاره پیام پزشکیان را از دل سخنانش استخراج کنیم، میتوان گفت او میکوشد بگوید: در لحظه خطر، ایران به همبستگی همه فرزندانش نیاز دارد؛ اما این همبستگی فقط با شعار ساخته نمیشود، بلکه با پذیرش تکثر، مسئولیتپذیری دولت، و رجحان گفتوگو بر خشونت معنا پیدا میکند. این دقیقاً همان نقطهای است که یک خوانش اصلاحطلبانه میتواند از آن دفاع کند.
- نویسنده : سعید ایریلوزادیان
